همه چی از همه جا

سکه های هخامنشی

بر پایه ی کاوش های باستان شناسی ایران نشانه نخستین روابط بازرگانی در دشت گل و دشت ایوه بختیاری بدست آمده این دو دشت محل جذب شکارچیان و دوره گردانانی بودند که برای بدست آوردن ابزار سنگی به آنجا می رفتند هر چند نمی دانیم چه چیزی بابت دستمزد تولید یا ترمیم ابزار سنگی به این صنعتگران پرداخت می شد . سنگهای قیمتی ، حیوانات دست آموز ، گوشت شکار ، مشخص نیست .
ابتدایی ترین کاربرد فلز را که شاید بتوان بدوی ترین سکه به شمار آورد به گونه شمش حلقوی است که در مناطق باستانی در وزن و اندازه های مختلف تا بیش از 15 کیلوگرم هم بدست آمده این گونه شمش ها در هنگام داد و ستد با کالا مبادله می شد .
روایات مختلفی در مورد اختراع سکه وجود دارد اما بیشتر مورخان به گفته هرودت استناد می کنند وی می گوید : به طوری که مشهور است لیدی ها اولین مردمی هستند که سکه نقره و طلا ضرب زدند.
سکه عبارت از یک قطعه فلز به وزن معین که روی آن علامت رسمی دولت یا حکومتی عیار و وزن آنرا تعهد می کند منقوش شده است .

البته اینطور هم می گویند که اختراع سکه را به استناد كتاب مقدس تورات و نمونه سكه منسوب به كوروش در موزه بريتانيا مي توان كوروش را نخستين شاه ايران دانست كه به ضرب سكه پرداخت ولي اکثریت ضرب سكه در دوره هخامنشي را به داریوش نسبت می دهند .
 داريوش پس از نبرد فراوان و برقراری صلح و امنیت لباس رزم از تن بدر کرد و به فكر اصلاح و سر و سامان دادن اوضاع کشور به خصوص اقتصاد شد بدین منظور وی تدابیری اندیشیدند . 1) كشيدن راه شاهي از سارد تا پاسارگاد . 2) ضرب سكه .« امستد » می گوید در میان پادشاهان باستان كمتر فرمانروايي مي يابيم كه مانند داريوش به اين خوبي دريافته باشد كه كاميابي يك مملكت بايد بر بنياد اقتصادي سالم گذاشته شود .
سكه هاي هخامنشي عبارتند از دريك سكه طلا و سيكل يا شكل كه داريوش اول آن را ضرب كرد در دوره داريوش سوم دو دريكي و نيم در يكي كه نصف دريك بود نیز ضرب شد .
همان طور که در بنای تخت جمشید از صنعتگران ملل دیگر استفاده شده بود در ضرابخانه ها نيز مخصوصاً از هنرمندان ایوني استفاده شده بود . مثلاً در زمان داريوش سوم يكي از بزرگترين حكاكان ایونی به نام « تلفانس » در رأس ضرابخانه ي شاهي قرار داشت .
دریک یا زریک به معنی زرین سکه است . داريوش تدبیری اندیشیده بود که پولهای او دارای وزنی باشد که مورد قبول شهرهای بازرگانی ایونی واقع شود سکه های هخامنشی نسبت به سکه های اشکانی و ساسانی کمتر بدست آمده چون اصولاً سکه ها پس از انقراض یک سکه ذوب می شدند و برای ضرب سکه جدید دولت جدید استفاده می شد .
در روی سکه شاه شاهان ایستاده و تاج کنگره داری بر سر دارد تاج مشخصه ای است که او را از سایر ساتراپها تابعه متمایز می کند با زانوی خمیده که زانوی راست او به سمت جلو و پای چپ او به طرف عقب متمایل است و کمان و نیزه ای که انتهای آن به گویی نقره ای منتهی می شود یک تیردان مملو از تیر در پشت شاه دیده می شود .
سکه های داریوش از نظر سبک بهترین سکه هاست داریوش دارای ریشی است که روی سینه او گسترده شده بیضی او کشیده و منظم است و موهای او در پشت سرش گره خورده و تاج او پنج کنگره تزئین شده دارد .
داريوش سكه ي ديگري از نقره به همان شكل دريك به وجود آورد و به نام « شکل » در روی شکل ها شاه کماندار در حال تیر انداختن است سکه هخامنشی فاقد تاریخ می باشد اما در بعضی از سکه های نقره به وسیله چند خط موازی عمودی تعداد سالهای حکومت شاه مشخص شده .
در روي بسياري از دو دريكها و به طور نادر در روي دريكها علامات و حروف رمز يا الفباي يوناني مشاهده مي شود كه مطالعه ي آنها براي طبقه بندي زماني يا تشخيص نوع سكه ها اهميت شاياني دارد .
به انضمام پارس داریوش سی ایالت داشت که هر ایالت به وسیله ی ساتراپ یا خشترایاوان اداره می شد در زمان بخصوص جنگ به ساتراپها اجازه ضرب سکه می دادند برای تهیه ساز و برگ جنگی عموماً سکه های آنان دارای نقش کماندار پارسی یا تصویر شاهی که با شیر می جنگد و یا در گردونه ایستاده است هستند در ایالات شرقی هیچ ضراب خانه ای وجود نداشت واین منطقه که بیشتر افراد آن ایلات و عشایر بودند فلزات را بنابر مقدار و وزن با اشیاء معاوضه می کردند و سکه طلا نزدشان یک قطعه فلز بهادار بود و اعتبار خاصی نداشت چنانکه مورخان یونانی گفتند این مسأله از عقب ماندگی آنها نشأت نمی گرفت بلکه دلیلی اصولی و منطقی داشت و آن فراوانی نقره بخصوص طلا بود .